Landareen ekoizpen jasangarria

2020an 7800 milioi pertsona bizi ginen planetan eta 2050erako 9700 milioi pertsonako biztanleria kalkulatzen da; beraz, biztanleria hori guztia elikatzeko elikagaien ekoizpena % 70 handitu beharko litzateke. Aitzitik, basoen suntsiketak gora egiten jarraitzen du, bide batez, planetaren CO2 xurgatzeko ahalmena murrizten.

Laboreen errendimendua handitzeak nekazaritza-sistemen dibertsitate handiagoaren ondorio izan behar du. Funtsezkoa da habitatak suntsitzen ez jarraitzea eta nekazaritzako ekosistema askotarikoagoak sustatzea, klima-baldintza berrietara egokitzeko gaitasun handiagoa dutenak.

Nekazaritza- eta landare-ekoizpenaren funtsezko alderdi batzuetan jarduteak haren iraunkortasuna lortzen lagunduko du, eta, besteak beste, honako hauek dira Baserritik Mahairako Estrategiaren esparruan Europatik planteatzen diren ekintza-eremuak:

Landare osasuna

Klima-aldaketak eragindako tenperatura globalaren igoeraren ondorioz, bai izurriteak bai mikroorganismo patogenoak garatzeko baldintza egokienak ez ziren latitudeetan garatu dira. Nekazaritza intentsiboan erabilitako barietateen egokitze gaitasun eza eta habitatean lehiakiderik ez izateak landare-patogeno berrien gertakari lehergarriak eragin ditzakete.

Bertako barietateak edo barietate autoktonoak berreskuratzea beharrezkoa da. Hauek, bariabilitate genetikoa haundiagoa dute, ondorioz aldaketa klimatikoen eta izurriteen aurrean egokitzeko gaitasun handiagoa lortuz. Landa-barietate horien inguruan biodibertsitate handiko habitatak sortzen dira, izurriteen eta gaixotasunen inpaktua orekatzeko gai diren etsai naturalen garapena errazten dutenak.

Plagiziden erabilera jasangarria

Plagizidak eta fungizidak landare-ekoizpenean erabili ohi dira. Horien erabilera arrazionalizatzea beharrezkoa da erresistentziarik ez agertzeko, elikagaietan hondakinak mugatzeko eta ingurumenean duten eragina murrizteko.

Baimendutako produktu fitosanitarioei buruzko Europako araudiak mundu mailako murriztaileenak dira. Europan etengabe ebaluatzen dituzte gai aktiboak, eta gizakion osasunerako seguruak ez diren produktuak, erabilera baimena ezeztatzeko proposatzen dira.

"Farm to Fork" 2030 helburua

Plagizida kimikoen erabilera eta arriskua %50 murriztea eta plagizida arriskutsuenen erabilera %50 murriztea

"Farm to Fork" aurreikusitako ekintzak

2021: Substantzia aktibo biologikoak dituzten produktu fitosanitarioak eskaintzeko erregelamenduen berrikuspena

2022: Pestiziden erabilera jasangarriari eta izurriteen kudeaketa integratuaren hobekuntzari buruzko zuzentarauaren berrikuspena

Produktu horien erabilera murrizteko, alternatiba ekologikoagoak erabili behar dira, hala nola: etsai naturalak, jatorri organikoko produktuak eta praktika kultural egokiak, besteak beste. Azken batean, izurriteen erabilera integratua, produktu fitosanitarioak erabiltzea azken baliabide gisa izango duena.

Helburu horrekin, irailaren 14ko 1311/2012 Errege Dekretuak produktu fitosanitarioen erabilera iraunkorra lortzeko jarduera-esparrua ezartzen du.

Ekoizpen ekologikoa

Baserritik Mahaira estrategiak hainbat jarduera-puntu aurreikusten ditu nekazaritzako elikagaien sistema jasangarria lortzeko, eta estrategia horien aplikazioak nekazaritza ekologikora bideratutako ustiategiak areagotzea ekarriko duela espero da. 

Nekazaritza ekologikoko ustiategiek % 30 BIODIBERTSITATE handiagoa dute.

Europako Itun Berdearen esparruaren barneko «Baserritik Mahaira» Estrategiak eta Biodibertsitatearen inguruko Estrategiak aurreikusten dute 2030ean EBko nekazaritza-lurren % 25 ekoizpen ekologikokoa izango direla. Horrela, nekazaritzako elikagaien sistemaren iraunkortasuna hobetuko da eta biodibertsitatearen galera ekidingo da. Xede hori betetzeko, Batzordeak «Ekoizpen Ekologikoa Garatzeko Ekintza-plan» berria argitaratu zuen martxoaren 24an.

"Farm to Fork" 2030 helburua

EBko nekazaritza-lurren %25, gutxienez, nekazaritza ekologikoan aritzea lortzea.

"Farm to Fork" aurreikusitako ekintzak

Sektore ekologikoari zuzendutako ekintza-plana, produktu ekologikoen eskaintza eta eskaria sustatzeko

Ekintza planaren ardatzak:

Eskaera sustatzea eta kontsumitzaileen konfiantza bermatzea.

Nekazaritza-ustiategi konbentzionalek ekoizpen ekologikorako aldaketa gauzatzea sustatzeko, ezinbestekoa da produktu ekologikoen kontsumoa handitzea eta kontsumitzaileek produktu horiekiko duten konfiantza indartzea. Etengabeko hazkundea bultzatzeko eta errentagarria den merkatu ekologikoa mantentzeko, Batzordeak ekintzak gauzatzea proposatzen du honetarako:

  • Nekazaritza ekologikoa eta bere logotipoa sustatzea, informazio-neurrien, herritarrei egindako ezagutza-inkesten eta EBren sustapen-politikaren esparruan aurrekontu hobetuaren bidez.
  • Jantoki ekologikoak sustatzea eta kontratazio publiko ekologikoaren erabilera handitzea.
  • Eskoletan frutak, barazkiak eta esne ekologikoak banatzeko programak indartzea.
  • Elikadura-iruzurra prebenitzea eta kontsumitzaileen konfiantza indartzea, eta, horretarako, kontrol- eta ikuskapen-sistema indartzea.
  • Trazabilitatea hobetzea. Ziurtagiri ekologikoak dituzten Europako ekoizle guztientzat datu-base bat garatzea. Datu-base hori beste herrialde batzuetara zabalduko da ondorengo etapa batean.
  • Sektore pribatuaren laguntza erraztea. Batzordeak borondatezko konpromisoak dituen kode bat prestatuko du saltegi txikizkari, sukaldaritza-zerbitzu eta jatetxeentzat.

Sentsibilizazioa handitzeko, Batzordeak «Egun ekologikoa» antolatuko du, baita elikakate ekologikoaren bikaintasuna aitortzen duten sariak ere. Horrez gain, turismo ekologikoko sareen garapena ere sustatuko da «biodistrituen» bidez. Arlo horietan, nekazariek, eragile turistikoek, elkarteek eta agintari publikoek elkarrekin lan egiten dute tokiko baliabideen kudeaketa iraunkorra lortzeko, printzipio eta praktika ekologikoetan oinarrituta.

Eraldaketa sustatzea eta balio-kate osoa indartzea.

Praktika ekologikoekin lantzen den lur-proportzioa handitzeko, beharrezkoa da hornidura-kateko maila guztiak gehiago garatzea. Egitura egokiak ezarri behar dira tokiko ekoizpena eta banaketa-bide laburrak sustatzeko. Horrela, nekazariei aukera emango zaie produktu ekologikoen balio erantsiari etekin osoa ateratzeko. Horretarako, planak honako ekintza hauek proposatzen ditu:

  • Praktika egokien eraldaketa, inbertsioak eta trukeak sustatzea.
  • Sektoreen azterketak egitea merkatuaren gardentasuna handitzeko.
  • Elikakatea antolatzen laguntzea. Batzordeak, sektorearekin batera, aztertuko du hornidura-kateen antolaketa nola hobetu eta ustiategi ekologikoen posizioa nola indartu.
  • Tokiko ekoizle txikiak indartzea, eta, horretarako, zirkuitu laburretan merkaturatzea sustatzea.
  • Arau ekologikoen arabera hobetzea animalien elikadura.
  • Akuikultura ekologikoa indartzea.

Nekazaritza ekologikoak iraunkortasunari egiten dion ekarpena hobetzea.

Nekazaritza ekologikoak ingurumena eta klima babesten laguntzeaz gain, lurzoruaren epe luzeko emankortasuna, biodibertsitate-maila handia, ingurumen ez-toxikoa eta animalien ongizate-estandar altuak babesten ere laguntzen du. Hala ere, Batzordeak uste du garrantzitsua dela forma berriak eta hobetuak aztertzea, nekazaritza ekologikoak ingurumenean duen eragina murrizteko. Horrela, sektore ekologikoak iraunkortasunari eta ingurumen-erronkei egiten dien ekarpena hobetuko da. Horretarako, planak honako ekintza hauek proposatzen ditu:

  • Ingurumen- eta klima-aztarna murriztea. Klimarekiko positiboak diren nekazaritza-ustiategi ekologikoen sare bat sortuko da, praktika onenak partekatzeko eta karbono-aztarna gehiago murrizteko.
  • Biodibertsitate genetikoa hobetzea eta errendimenduak handitzea.
  • Sargai polemikoen eta bestelako produktu fitosanitarioen alternatibak garatzea.
  • Animalien ongizatea hobetzea.
  • Baliabideak modu eraginkorragoan erabiltzea. Batzordeak plastikoen erabilera murrizteko jarraibideak idatziko ditu eta uraren eta energiaren erabilera eraginkorra sustatuko du.

Ikerketaren eta berrikuntzaren esparruan, «Horizon Europe» programaren aurrekontuaren (nekazaritza-, basogintza- eta landa-eremuetakoa) % 30 gutxienez bideratu nahi da sektore ekologikoari dagozkion gaietara, hala nola laboreen errendimenduak handitzeari, biodibertsitate genetikoari edo sargai polemikoen alternatibei. Era berean, Batzordeak arau ekologikoen arabera animalien elikadura hobetzeko ikerketa eta berrikuntza ere sustatuko du. Adibidez, tokiko jatorria duten pentsuen eskuragarritasuna handitzean jarriko du arreta, baita proteinen iturri alternatibak bilatzean ere. Horri dagokionez, aurreikusi da 2022. urtean ekimen bat gauzatzea animalia ekologikoak hazteko lehengai alternatibo gisa algen ekoizpena sustatzeko.

Etorkizuneko Nekazaritza Politika Erkidearen (NPE, gazteleraz PAC) esparruan, produktu ekologikoei ematen zaien finantza-laguntza bigarren pilarearen bidez eskaintzen jarraituko dugu, eta, horretarako, beste finantzaketa-iturri bat erabiliko da ekoeskemen bidez. Gainera, NPEaren laguntzak jasoko ditu ekoizpen ekologikoaren arloko laguntza teknikoa eta praktika egokien eta berrikuntzen trukea. Nekazaritzako aholkularitza-zerbitzuak indartuko dira, bereziki, Nekazaritzak Ezagutza eta Berrikuntzako Nekazaritzako Sistemen (AKIS) parte gisa.

Halaber, estatu kideak animatzen ditugu ekoizpen ekologikoko ekintza-plan nazionalak garatzera, NPEaren etorkizuneko plan estrategikoak osatzeko eta nekazaritzatik eta NPEak eskaintzen duenetik haratago doazen neurriak ezartzeko. Batzordeak urtero ikuskatuko ditu plan nazional horiek, egindako aurrerapenak ebaluatzeko eta proposatutako neurriak ezarri ala ez eztabaidatzeko.

Euskadin ekoizpen ekologikoa kontsumoa sustatzeko plana

Euskadiko Ekoizpen Ekologikoaren Sustapenerako Planaren helburuak dira ekoizpen ekologikoa handitzea, eraldaketaren eta merkaturatzearen sareak garatzea, eta bertoko produktu ekologikoen eskaria handitzea.

Azken urteotan Nekazaritza ekologikoa asko garatu da Euskadin. Jendearteak elikagai ekologikoekiko erakusten duen interes geroz eta handiagoari erreparatuta, eta sektore honen garapenak gura herriarentzat suposatuko lukeen hazkunde ekonomiko jasangarri aintzat hartuta, Eusko Jaurlaritzak FOPE proiektua garatzen ari da.

Eusko Jaurlaritzaren eta EKOLURRA dira parte-hartzaile nagusiak. Izan ere, Kontseiluak, NEIKER-ekin batera, bete behar guztiak koordinatuko ditu. Horrezaz gain, ekintzak aurrera ateratzeko, HAZIren parte hartzea bermatuta dago.

Ongarrien kudeaketa integratua

Lanadareak ez dira nekazaritza intentsiboan erabiltzen diren ongarri guztiak xurgatzeko gai (bereziki nitrogenoa eta fosforoa), honela airea, lurzorua eta ura kutsatuz. Ingurumenaren kutsaketa honek, ekosistemen oreka hausten du, eta ondorioz, kliman inpaktuak eragiteko iturri garrantzitsu bat da.

Nekazaritzako elikagaien sistemak lurzoruen degradazioaren % 33 eragiten du

"Farm to Fork" 2030 helburua

Ongarrien galerak gutxienez % 50 murriztea, lurzoruaren emankortasuna hondatu gabe. Horrek, mantenugaien erabilera gutxienez % 20 murriztuko luke.

"Farm to Fork" aurreikusitako ekintzak

Ongarrien erabilerak eragindako kutsadura murrizteko, mantenugaien kudeaketa integraturako ekintza-plana

Helburu horiek lortzeko, ingurumenari eta klimari buruzko legeria aplikatu eta osorik bete behar da, ongarritze orekatua eta mantenugaien kudeaketa iraunkorra sustatzeko, nitrogenoaren eta fosforoaren kudeaketa hobetuz bizi-ziklo osoan.

2023-2027 NPE berria (gazteleraz PAC)

Europako Itun Berdearen helburuak betetzeari begira, NPE berria funtsezko tresna da bertan planteatzen diren estrategiak ezartzeko. NPE berri hori anbizio handikoa da iraunkortasun-irizpideei dagokienez, eta Europako Batzordeak uste du guztiz bateragarria dela Itun Berdea estrategian ezarritakoarekin, eta biak,  9 helburu komunen bidez egituratzen dira:

2023-2027 NPEaren helburuak

  1. Nekazariei bidezko errenta bermatzea
  2. Lehiakortasuna handitzea
  3. Elikadura-katean boterea berrorekatzea 
  4. Klima-aldaketaren aurka jardutea
  5. Ingurumena babestea
  6. Paisaiak eta biodibertsitatea zaintzea
  7. Belaunaldien arteko erreleboa babestea
  8. Landa-eremu dinamikoak mantentzea
  9. Elikagaien eta osasunaren kalitatea babestea

Etorkizuneko NPErako proposatutako lan egiteko modu berriaren oinarria da estatu kideek NPEren plan estrategiko nazional bat egitea. Plan horretan azalduko da nola erabiliko dituzten NPEren tresnak bederatzi helburu horiek lortzeko, eta Batzordeak onartu beharko du aplikatu aurretik.

Etorkizuneko NPEak baldintzazkotasuna barne hartzen du, NPEaren ordainketak azaleraren eta animalien arabera betebehar batzuekin lotzen dituena. Gainera, nekazariak saritzea helburu duten “ekoeskema” berriak ere sartzen ditu, nekazaritza-praktika jasangarriak ezartzean haratago joateagatik.

Azkenengo berriak

Eguneratze data: